Aholi sonining o‘sishi va yirik shaharlarda yashovchilar ko‘payishi me’morlarni baland binolar qurish loyihalarini ishlab chiqishga undadi. Bugungi kunda bunday minoralar zamonaviy shaharlarning ramzi sifatida tanilgan. Ularning egalari va me’morlari tijoriy maqsadlarda foydalanish bilan bir qatorda, binolarini sayyohlar e’tiborini ham tortadigan tarzda qurishga intiladilar. Eronda «Milod minorasi» mamlakatning eng baland minorasi hisoblanadi. Balandligi tufayli uni Tehronning ko‘plab nuqtalaridan ko‘rish mumkin. Albatta, buning uchun havo ochiq va ifloslanish darajasi past bo‘lishi kerak.
Milod minorasi: tarixi va xususiyatlari
Dunyoning eng baland binolari ro‘yxatida Milod minorasi 24-o‘rinni egallaydi (2024-yil holatiga ko‘ra). Minoraning balandligi 435 metrni tashkil etadi va u telekommunikatsiya minorasi hisoblanadi. Telekommunikatsiya maqsadida foydalaniladigan minoralar orasida Milod minorasi dunyoda balandligi bo‘yicha oltinchi o‘rinda turadi. Minoraning umumiy qurilish maydoni 13 ming kvadrat metrga teng.
Hozirda minora Tehron shahrining 2-ma’muriy hududida joylashgan. Unga Shayx Fazlulloh, Hemmat, Hakim va Chamron avtomobil yo‘llari orqali borish mumkin.
Aytishlaricha, Islom inqilobi g‘alabasidan (1979-yil) avval ham baland telekommunikatsiya minorasini qurish g‘oyasi ilgari surilgan. Ushbu g‘oya 1990-yillarning oxirida ko‘plab o‘zgarishlardan so‘ng amalga oshirila boshlandi va 1997-yilda (hijriy-shamsiy 1376-yil) Milod minorasining qurilishi uchun ilk tamal toshi qo‘yildi.
Minora quriladigan joyni tanlash va loyihani amalga oshirish shaklini belgilash bo‘yicha tadqiqotlar 1990-yillarning boshida boshlangan. Ikki yildan so‘ng Tehronning 21 ta hududi minora qurilishi uchun ko‘rib chiqildi. Baholashlar natijasida to‘rtta joy tanlab olindi. Oxir-oqibat, Tehronning g‘arbiy qismida joylashgan Ko‘ye Nasr (Gisha) tepaliklari minora qurilishi uchun eng ko‘p ma’qullangan hudud bo‘ldi.
Ushbu joyni tanlashda telekommunikatsiya, avtomobil yo‘llari qurilishi, me’morchilik, iqtisodiyot, meteorologiya, shaharsozlik va transport harakatini o‘rganish sohalaridagi mutaxassislar ishtirok etgan.
Bu hududni tanlashga bir necha omillar sabab bo‘lgan: unga qulay yetib borish imkoniyati; minora quriladigan joyning balandligi tufayli uni Tehronning deyarli barcha nuqtalaridan ko‘rish mumkinligi; kelajakdagi rivojlanish dasturlarini amalga oshirish uchun atrofda yetarli joy mavjudligi; asosiy infratuzilma va muhandislik-kommunikatsiya inshootlariga yaqinligi; shuningdek, minoraning aloqa va telekommunikatsiya uskunalaridan samaraliroq foydalanish imkoniyati.
Milod minorasi sakkizburchak shaklidagi reja asosida qurilgan. Uning tashqi qoplamasida qariyb 17 ming kvadrat metr shishadan foydalanilgan. Minoraning og‘irligi taxminan 150 ming tonnani tashkil etadi.
Minoraning «shaxt» deb ataladigan beton ustuniga oltita lift o‘rnatilgan. Ushbu liftlarning harakatlanish tezligi soniyasiga yetti metrga yetadi.
Qurilish ishlari boshlangan dastlabki davrda minora «Yodmon» deb nomlangan. Biroq 2001-yilda (hijriy-shamsiy 1380-yil), Islom inqilobi rahbari Oyatulloh Humayniy tavalludining yuz yilligi munosabati bilan, o‘sha paytdagi Tehron shahar hokimiyati minora nomini «Milod» deb o‘zgartirdi. Nihoyat, 11 yillik qurilishdan so‘ng minora foydalanishga topshirildi.
Milod minorasining turli qismlari
Milod minorasi jami 12 ta qismdan iborat.
Minoraning yer sathidagi asosiy qismi — vestibyul (lobby) ikkita yerosti qavati, birinchi qavat va uning ustidagi uchta qavatni o‘z ichiga oladi. Minoraning ayrim texnik tizimlari ushbu qismning yerosti qavatlarida joylashtirilgan. Asosiy qismning boshqa qavatlarida esa favvoralar, hovuzchalar, daraxtlar ekilgan maydonlar, sun’iy sharshara va ravoqsimon shift kabi ko‘plab bezak elementlarini ko‘rish mumkin. Bu qism turli marosimlar va tadbirlarni o‘tkazish uchun ham foydalaniladi.
Qo‘l mehnati mahsulotlari galereyasi hamda gilam va san’at galereyasi minoraning yana ikkita qismini tashkil etadi. Ushbu galereyalarda hunarmandchilik va san’at asarlari namoyish etiladi.
Minoraning to‘rtinchi qismi — yopiq kuzatuv maydonchasi bo‘lib, u 261 metr balandlikda joylashgan. Ushbu zalda shisha oynalar ortidan Tehron shahrining manzarasini tomosha qilish mumkin. Bu qismda, asosan, Tehron shahar hokimiyatiga tegishli bo‘lgan turli buyumlar ham namoyish etiladi.
Mashhurlar muzeyi Milod minorasining yana bir qismidir. Unda Eronning taniqli va ulug‘ shaxslariga bag‘ishlangan haykallar joylashtirilgan.
Minoraning 276 metr balandligida aylanma restoran joylashgan. Bu Tehrondagi eng baland restoran bo‘lib, har soatda bir marta to‘liq aylanadi.
Ochiq kuzatuv maydonchasi ham minoraning muhim qismlaridan biridir. Uning yer sathidan balandligi 280 metrga teng. Diametri 60 metr bo‘lgan ushbu qavatning aylana shaklidagi ayvonidan Tehron shahrining 360 darajali manzarasini tomosha qilish mumkin. Bu qavat minora ichidagi eng katta maydonlardan birini egallaydi.
Minoraning «Taomlar saroyi» deb ataladigan qismi turli xil taomlarni taqdim etishga mo‘ljallangan. Bundan tashqari, minorada maxsus VIP-restoran ham mavjud bo‘lib, u yer sathidan 292 metr balandlikda joylashgan.
Milod minorasining 302 metr balandligida uning eng yuqori qavati — «Osmon gumbazi» joylashgan. Ushbu shisha gumbazning balandligi 13 metrni tashkil etadi. Uning markazida sakkizburchak shaklidagi devor mavjud. Bu devorda Eron afsonalari va ramzlarini aks ettiruvchi san’at asarlari ko‘zga tashlanadi.
Minoraning ushbu qavati ustiga yana 120 metr balandlikdagi antenna machtasi o‘rnatilgan. Uning pastki asosi kvadrat shaklida bo‘lib, balandlik oshgani sari shakli 16 burchakli ko‘rinishga o‘tadi. Zanglamaydigan po‘latdan yasalgan ushbu antenna telekommunikatsiya antennalari hamda raqamli va analog signallarni kuchaytirish vazifasini bajaradi.