1979-yilgi Eron Islom inqilobi o‘sha davr dunyo mutafakkirlarini o‘ziga keltirgan, ularni marksizm va liberalizm o‘rtasidagi ikki yo‘lli chorrahada qolib ketish holatidan chiqargan buyuk voqea bo‘ldi. Ushbu inqilob diniy asosga ega bo‘lgan voqea bo‘lib, dastlabki kundanoq diniy shiorlar bilan maydonga chiqdi. Uning rivojlanishi va kamol topishi davomida turli so‘l va liberal guruhlar unga nodiniy qiyofa berishga uringan bo‘lsalar-da, inqilob o‘z yo‘lidan og‘madi. Islom inqilobi g‘alaba qozonganidan so‘ng, uning asl qiyofasini dunyoga tanishtirish va bu borada tadqiqotlar olib borish maqsadida turli markazlar tashkil etildi. Ana shunday markazlardan biri 1995-yilda (1374-hijriy-shamsiy yilda) o‘z faoliyatini boshlagan Imom Xumayniy nomidagi ta’lim va tadqiqot institutidir.
Imom Xumayniy nomidagi ta’lim va tadqiqot institutining faoliyati
Islom inqilobi yuzaga kelgan nazariyaning o‘rnini va ahamiyatini tushuntirish Islom fanlari sohasida tadqiqotlar olib borish, ilmiy bilimlar ishlab chiqish hamda boshqa maktablarni ilmiy asosda tanqid qilishni talab etadi. Shu bois islomiy gumanitar fanlarni rivojlantirish va ushbu sohada yuksak ilmiy asarlar yaratish institutning asosiy maqsadlari sifatida belgilangan.
Imom Xumayniy nomidagi ta’lim va tadqiqot institutida ta’lim dasturlari bakalavriat (kunduzgi va yarim kunduzgi shakllarda), magistratura va doktorantura bosqichlarida amalga oshiriladi. Institutda jami 13 ta ta’lim kafedrasi faoliyat yuritadi:
-
Axloq
-
Islomiy ma’rifat va dinlar
-
Iqtisodiyot
-
Tarix
-
Tafsir va Qur’on ilmlari
-
Sotsiologiya
-
Huquq
-
Psixologiya
-
Siyosatshunoslik
-
Falsafa
-
Pedagogika fanlari
-
Kalom (islomiy aqida ilmi)
-
Boshqaruv
Hozirgi vaqtda (2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra) institutda bakalavriat bosqichida qariyb 1100 nafar, magistratura bosqichida 250 nafar va doktorantura bosqichida 160 nafar talaba tahsil olib, ilmiy tadqiqotlar bilan shug‘ullanmoqda. Institut faoliyati davomida 4200 nafardan ortiq kishi uni tamomlagan.
Imom Xumayniy nomidagi ta’lim va tadqiqot institutining ilmiy jurnallari
Institutda beshta umumiy nashrdan tashqari, 19 ta ilmiy jurnal ham chop etiladi. Ulardan 12 tasi ilmiy-tadqiqot maqomiga ega:
-
«Islom iqtisodiyoti ma’rifati» — yarim yillik jurnal.
-
«Islom tarixi tadqiqotlar ko‘zgusida» — yarim yillik jurnal.
-
«Qur’onshunoslik» — yarim yillik jurnal.
-
«Siyosiy ma’rifat» — yarim yillik jurnal.
-
«Kalomiy ma’rifat» — yarim yillik jurnal.
-
«Psixologiya va din» — choraklik jurnal.
-
«Dinlar ma’rifati» — choraklik jurnal.
-
«Ijtimoiy-madaniy ma’rifat» — choraklik jurnal.
-
«Falsafiy ma’rifat» — choraklik jurnal.
-
«Islom va pedagogik tadqiqotlar» — yarim yillik jurnal.
-
«Ma’rifat nurlari» — yarim yillik jurnal.
-
«Mantiqiy bilimlar» — yarim yillik jurnal.
Bundan tashqari, Horizons of Thought jurnali ilmiy ixtisoslashtirilgan maqomga ega bo‘lib, har olti oyda bir marta nashr etiladi.
Islomiy aqliy fanlar ensiklopediyasi ilmiy-tadqiqot markazi
Islomiy aqliy fanlar sohasida lug‘atlar va ensiklopedik nashrlarni tayyorlash maqsadida mustaqil markaz tashkil etish Imom Xumayniy nomidagi ta’lim va tadqiqot institutining uzoq muddatli va keng qamrovli loyihalaridan biri hisoblanadi.
Islomiy aqliy fanlar ensiklopediyasi ilmiy-tadqiqot markazining vazifasi dunyo aholisini islomiy ma’rifat bilan tanishtirish, diniy ta’limotlarning buzib talqin qilinishiga qarshi kurashish hamda islomiy aqliy fanlarga oid ixtisoslashgan yo‘nalishlarda ilmiy tadqiqotlar olib borish uchun zarur sharoitlarni yaratishdan iborat.
Ilmiy konferensiyalar va seminarlar
Tadqiqotlarga asoslangan tadbirlarni tashkil etish ilmiy va tadqiqot markazlari faoliyatining eng muhim yo‘nalishlaridan biridir. Shu sababli Imom Xumayniy nomidagi ta’lim va tadqiqot institutida «Ilmiy konferensiyalar va seminarlar» nomli bo‘lim tashkil etilgan. Ushbu bo‘lim milliy va xalqaro konferensiyalar hamda nazariya yaratishga bag‘ishlangan ilmiy muhokamalarni tashkil etish va boshqarish uchun mas’uldir.
Institut faoliyati davomida ko‘plab ilmiy seminarlar va konferensiyalar o‘tkazilgan. Ularda taqdim etilgan materiallar kitoblar va ilmiy maqolalar to‘plamlari shaklida nashr etilgan.
Nashriyot sohasidagi faoliyat
Imom Xumayniy nomidagi ta’lim va tadqiqot instituti nashriyoti kitob nashr etish bozorida keng ko‘lamli faoliyat olib boradi. Nashriyot tomonidan chop etilgan kitob nomlari soni 700 tadan oshgan.
Turli baholash va reyting tizimlarida 83 ta turli mukofot va darajaga sazovor bo‘lish nashriyotning muhim yutuqlaridan biri hisoblanadi. Ushbu markaz o‘z kitoblarini taqdim etish bilan bir qatorda, islomiy gumanitar fanlar sohasidagi yetti mingta kitob nomini ham taqdim etish va sotish huquqiga ega.
Ochiq ta’lim kurslari
Imom Xumayniy nomidagi ta’lim va tadqiqot instituti o‘z ta’lim faoliyatini kengaytirish maqsadida turli toifadagi tinglovchilar uchun muntazam ravishda o‘quv kurslarini rejalashtiradi va amalga oshiradi.
Mazmuni va mo‘ljallangan auditoriyasiga qarab bir kundan bir necha o‘quv semestrigacha davom etishi mumkin bo‘lgan ushbu kurslar soni hozirga qadar 200 tadan oshgan.