Etnografiya muzeylari xalqning e’tiqodlari, urf-odatlari, tili, turmush tarzi, taomlari, kiyim-kechaklari, turar joylari, hunarmandchiligi, san’ati hamda kundalik hayotida foydalaniladigan asbob-uskunalar bilan tanishtiruvchi maskanlardir. Ushbu muzeylarda namoyish etiladigan eksponatlar xalq hayotining turli qirralarini aks ettiradi. Ular orasida kundalik turmushda shu qadar odatiy holga aylanganki, ahamiyati ko‘zga tashlanmay qolishi mumkin bo‘lgan jihatlar ham bor.
Eronda turli hududlar aholisining turmush tarzi bir-biridan shu qadar farq qiladiki, mamlakatni urf-odatlar va e’tiqodlarning rang-barang kamalagi sifatida tasvirlash mumkin. Bunday xilma-xillik iqlimiy, geografik, etnik va madaniy tafovutlar natijasida shakllangan. Shu sababli Eronning turli hududlarida har bir mintaqa aholisining madaniyati va turmush tarzini turli jihatlardan namoyish etish maqsadida «Etnografiya muzeylari» tashkil etilgan. «Janubiy Sahand etnografiya muzeyi» ham asrlar davomida tabiat bilan uyg‘un yashab, unga moslashib kelgan mehnatkash va tirishqoq insonlar hayotining ayrim qirralarini namoyish etishga qaratilgan.
Janubiy Sahand etnografiya muzeyi qayerda joylashgan?
Muzey qadimiy binoda joylashgan bo‘lib, u Mehrobod hammomi nomi bilan tanilgan. Ilgari, shahar infratuzilmasi rivojlanib, aholining vodoprovod suvi va uy hammomlaridan foydalanish imkoniyati kengayishidan oldin, ushbu hammom Bonob aholisi uchun sanitariya-gigiyena xizmatlarini ko‘rsatuvchi eng muhim maskanlardan biri bo‘lgan.
O‘tmishda yoqilg‘i materiallarining qimmatligi va suvni tashish qiyinligi sababli hammomlar suv sarfini kamaytirish va issiqlikni saqlashda yuqori samaradorlikni ta’minlaydigan tarzda loyihalashtirilgan. Islom dinida poklikka katta ahamiyat berilgani sababli hammomlar ijtimoiy hayotda ham muhim o‘rin tutgan. Ularni qurishda har bir davrning muhandislik va me’morchilik sohasidagi eng ilg‘or bilimlaridan foydalanilgan. Bundan tashqari, hammom ichidagi namlikning yuqoriligi binolarni loyihalash va qurishda yanada katta aniqlikni talab qilgan.
Bu xususiyatlarning barchasi Mehrobod hammomi qurilishida yaqqol namoyon bo‘ladi. Umumiy maydoni 324 kvadrat metr bo‘lgan ushbu hammom g‘isht, tosh va saruj qorishmasidan qurilgan. Eron me’morchiligida qadimdan ishlatib kelingan saruj qorishmasidan foydalanish hamda binoning barcha qismlarini ohak bilan suvoq qilish inshootga katta mustahkamlik bergan. Binoning tashqi ko‘rinishi toshdan ishlangan pastki qoplamalari va qizg‘ish g‘ishtlari bilan o‘ziga xos go‘zallik kasb etadi.
Ayrim manbalarga ko‘ra, Mehrobod hammomining qurilishi Safaviylar davrida, ya’ni XVI asrda boshlangan. Keyinchalik binoda bir necha bor ta’mirlash ishlari amalga oshirilgan. Nihoyat, 1996-yilda (hijriy-shamsiy 1375-yilda) Bonob munitsipaliteti hammomni egasidan sotib olib, ta’mirlash ishlarini bajarish uchun Madaniy meros tashkilotiga topshirgan.
Binoni ta’mirlash ishlari 2003-yilda (hijriy-shamsiy 1382-yilda) yakunlangan. Shundan so‘ng hammom muzeyga aylantirilib, Sharqiy Ozarbayjon viloyatidagi birinchi etnografiya muzeyi maqomini olgan.
Mazkur inshoot Mehrobod masjidining ro‘parasida joylashgan. Ushbu masjid ham tarixiy ahamiyatga ega bo‘lib, unda saqlanayotgan bitikdagi ma’lumotlarga ko‘ra, hijriy 951-yilda (milodiy 1544-yilda) qurilgan. Bu sana Shoh Tahmosb I hukmronligi davriga to‘g‘ri keladi. Masjidning eng muhim jihatlaridan biri uning nafis va go‘zal ustun boshliklaridir. Ayrim mutaxassislarning fikricha, ular Safaviylar davri Eron san’atining eng go‘zal namunalaridan biri hisoblanadi.
Mehrobod masjidi 1968-yilda, Mehrobod hammomi esa 1999-yilda (hijriy-shamsiy 1378-yilda) Eron milliy merosi ro‘yxatiga kiritilgan.
Janubiy Sahand etnografiya muzeyi: bo‘limlari va xususiyatlari
Etnografiya yo‘nalishidagi boshqa muzeylar singari, ushbu muzey ham mintaqa aholisining urf-odatlari va turmush tarzini tanishtirishga xizmat qiladi. Unda Hashtrud, Marog‘a, Bonob, Ajabshir va Malekan shaharlari aholisi hayotida foydalanilgan buyumlar, kiyim-kechaklar va kundalik mashg‘ulotlarga oid eksponatlar namoyish etiladi.
Muzey jami 12 ta bo‘limdan iborat. Bo‘limlar asbob-uskunalarning vazifasi hamda xalq turmushiga oid faoliyat turlariga qarab tashkil etilgan.
Muzeyning 12 ta bo‘limi quyidagilardan iborat:
-
Musiqa asboblari
-
To‘qimachilik
-
Yoritish vositalari
-
Taqinchoqlar
-
Kiyim-kechaklar
-
Dafn marosimlari
-
An’anaviy tabobat
-
Duolar va tumorlar
-
Dehqonchilik asboblari
-
An’anaviy qo‘l to‘qimachiligi
-
Temirchilik
-
Suv bilan bog‘liq idishlar